4/1/10

Το δάσος και η πόλη



στη Σώτη Τριανταφύλλου, επί τη ευκαιρία

Όταν σκέφτομαι όμορφη φύση, σκέφτομαι δέντρα. Ούτε βράχια, ούτε ξεραΐλες, ούτε χορτάρι. Ούτε τη θάλασσα. Δέντρα. Τη χαρά που μου δίνει να περπατάω σε μονοπάτι στο δάσος μου την έχει δώσει μόνο η μουσική.

Τα δάση, αντίθετα με τα λιβάδια, τις ερήμους και τις γυμνές πλαγιές, δεν έχει πολύ νόημα να τις κατοπτεύεις από κάποιο ψηλό σημείο σαν ρομαντικός περιηγητής. Πρέπει να είσαι μέσα στο δάσος: το δάσος είναι τρισδιάστατο. Τα δέντρα δημιουργούν χώρο, δίνουν το ουσιώδες ύψος. Παράλληλα, κρύβουν τον ορίζοντα ή την ορεογραμμή. Διαχέουν το φως και θαμπώνουν τους ήχους.

Ανέβηκα τις προάλλες στο Γκάλαξυ στο Χίλτον, όπου το ποτό έχει τιμή μπριζόλας και προδιαγραφές πάρτυ εικοσάρηδων. Έχει όμως τη συγκλονιστικότερη θέα της Αθήνας: οι Βασιλέως Κωνσταντίνου και Βασιλίσσης Σοφίας εξακτινώνονται φωτεινές και ευθείες μπροστά σου, οι απαλές δομημένες λοφογραμμές λαμπυρίζουν με τα φώτα των σαλονιών τους. Ο Λυκαβηττός και η Ακρόπολη συμπληρώνουν το τοπίο χωρίς όμως να δεσπόζουν.

Κι όμως, όπως και τα δάση, τις πόλεις δεν πρέπει να τις κοιτάζεις από ψηλά. Είναι το λάθος σημείο. Μόνον η Πράγα μοιάζει εξίσου όμορφη από πάνω. Η Νέα Υόρκη επιβλητική και θεαματική, αλλά τίποτε άλλο. Πόλεις όπως η Ρώμη, το Λονδίνο, η Βαρκελώνη, το Βερολίνο και το Παρίσι μοιάζουν με την Αθήνα από ψηλά -- πράγμα που μάλλον τις αδικεί.



Οι πόλεις είναι κι αυτές τρισδιάστατες. Πρέπει να τις βλέπεις από μέσα. Και δεν πρέπει να μένεις στις ευθείες και στις καμπύλες των δρόμων τους ή στις προσόψεις. Μόνο στο Παρίσι (και στους παριζιάνους) οι προσόψεις μπορεί να είναι κάποτε πιο συναρπαστικές από το εσωτερικό των κτιρίων. Αλλά, κατά κανόνα, οι πόλεις είναι οι δαιδαλώδεις εσωτερικοί χώροι τους, οι λαβύρινθοι σπιτιών, διαμερισμάτων, αποθηκών, ορόφων, κλιμακοστασίων, διαδρόμων, υπογείων. Χώρια οι εσωτερικές αυλές, οι στέγες, οι ταράτσες, οι χώροι στάσης, οι πλατείες, οι σπιανάδες. Τα παράθυρα, τα μπαλκόνια, οι διαβάτες, οι ζωές, οι λύπες, οι έρωτες, τα παιδιά, οι δυνατότητες, τα ερείπια, οι φωνές...

Και μετά βέβαια είναι το θέμα του πώς βλέπουμε τις πόλεις. Το Αμβούργο δεν είναι καμμιά κουκλίστικη (ή έστω "ανθρώπινη") πόλη. Με εντυπωσίασε όμως με πόση αγάπη την κινηματογραφεί ο Fatih Akın στο Soul Kitchen. Πολλοί από όσους ζούνε στις πόλεις δεν τις αγαπούν. Αυτό μού είναι ακατανόητο. Έχω ξαναπεί ότι η Αθήνα λ.χ. έχει προβλήματα, που συνοψίζονται ενδεχομένως από το "Όμορφη πόλη αλλά παρατημένη" της συμβίας. Αλλά από εκεί (τα σκουπίδια, τον θόρυβο, το πρόβλημα στάθμευσης) μέχρι τα ανοικονόμητα "τέρας", τα αμετροεπή "φρίκη" ή το αστοιχείωτο "τριτοκοσμική" κτλ. υπάρχει τεράστια απόσταση.

Μέρος της σύγχυσης και της αθηνοφοβίας οφείλεται στην εγγενή πολυπλοκότητα και αντιφατικότητα της μεγαλούπολης. Η Αθήνα είναι μεγαλούπολη. Σε όλες τις μεγαλουπόλεις υπάρχει μαζική στέγαση. Στη μεγαλούπολη έρχεσαι μοιραία αντιμέτωπος με την ποικιλία. Πολλοί αισθάνονται δυσανεξία στην περιορισμένη πολυμορφία που μας επιτρέπει η ανθρώπινη φύση· η μεγάλη πόλη, που την αναδεικνύει αναιδώς και περήφανα, τους φαντάζει χαοτική. Να πάνε στο Λουξεμβούργο ή στη Γενεύη λοιπόν. Είμαι σίγουρος ότι κι εκεί δε θα κολλήσουν, για άλλους λόγους βέβαια.

Μέρος της σύγχυσης και της αθηνοφοβίας οφείλεται στην αδυναμία να δούμε την πόλη στη σωστή κλίμακα και στα σωστά συμφραζόμενα. Είναι σφάλμα να συγκρίνουμε την Αθήνα του 1832 της φτωχής Ελλάδας με το Παρίσι, ή το Λονδίνο, ή τη Βιέννη, πόλεις κέντρα πολυεθνικών αυτοκρατοριών ή πλούσιων χωρών στις οποίες έχουν εισρεύσει αμήθητα πλούτη και -- κυρίως -- που μετράνε ιστορία αιώνων. Είναι κωμικό να ψάχνουμε χάλκινες στέγες στην Αθήνα και ανθισμένα μπαλκόνια στο Αμπερντήν. Είναι αφέλεια να συγκρίνουμε το κέντρο της Ρώμης των παπών με τα Πατήσια, να θαυμάζουμε τις κεντρικές Βρυξέλλες αγνοώντας την αχανή Αχαρνών που κρύβει η βελγική πρωτεύουσα. Και τα λοιπά. Αν θέλουμε να δούμε πώς πάμε, πρέπει να κοιτάξουμε προς τη Λισαβώνα και προς τη νότια Ιταλία, ίσως. Και -- ω φρίκη -- προς τα Βαλκάνια και προς την Ανατολική Ευρώπη επίσης.

Στο μεταξύ, εγώ την αγαπάω αυτήν την πόλη.

8 σχόλια:

αθηνόφοβος_ελβετόψυχος είπε...

Κι εγώ, Γιατρέ μου, που μισώ την Αθήνα, αλλά στη Γενεύη κόλλησα υπέροχα όσο έμεινα και ονειρεύομαι κάποια στιγμή να ξαναγυρίσω, τι να κάνω; Πόσο σίγουρος είστε τελικά για το ποιοί κολλάνε πού;

Λουκιανός είπε...

Καλή χρονιά σας εύχομαι,

Είμαι εκτός κλίματος αλλά μου αρέσετε. Είμαι μέλος του ΣΥΝ, όπου γίνεται το αναμπουφτούρδισμα και το κακό τσιπιτσιτού.

Θα ήθελα τη βοήθειά σας.

Λουκιανό με λένε και δεν είμαι ο Κηλαηδόνης.

Ανώνυμος είπε...

επιτέλους οι κακότεχνες πολυκατοικίες και οι σουπερ-βούπερ πολεοδομική ασχήμια της αθηνας και θεσσαλονικης ΑΛΛΑΚΣΑΝ την αισθητική μας αντίληψη! χα! εγω το έλεγα οτι καποτε θα συμβει...

παντως εμενα σαν πολη μου αρεσει το Παραμαρίμπο.

πρωην Γουφας

Demetris είπε...

Amen!

ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ ZΕΝΑΚΟΣ είπε...

Ανώνυμε, «κακότεχνες πολυκατοικίες»; Πιθανώς. Εκ πείρας, ωστόσο, τις προτιμώ από του Λονδίνου και του Παρισιού. Εκτός αν συγκρίνετε τις πολυκατοικίες των Πατησίων με αυτές του Μέιφερ ή του Καρτιέ Λατέν. Τότε, μαζί σας. Αν πάτε μια βόλτα από τα Πατήσια του Λονδίνου, ωστόσο, μάλλον θα αλλάξετε γνώμη.

Σραόσα, καλή χρονιά.

Sraosha είπε...

@αθηνόφοβο: λοιπόν να φύγετε, κύριε, να πάτε στη Γενεύη. :-)

@Λουκιανό: δεν μπορώ να σας βοηθήσω, μπορώ όμως να σας συστήσω ωραίες ταινίες.

@ανώνυμο: ξεκινάω από όσα λέει ο Αυγουστίνος Ζενάκος και συμπληρώνω και τα εξής: μεγάλες πόλεις σημαίνει μαζική στέγαση. Η μαζική στέγαση (βρετανικά terraced houses, αμερικάνικα brownstones, πανευρωπαϊκά μπλόκα, μεσογειακές πολυκατοικίες κτλ.) μπορεί να είναι καλαίσθητη (...), συνήθως όμως δεν είναι, ιδίως όταν απευθύνεται σε φτωχότερο κόσμο. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που διαμορφώνουν τη μορφή της μαζικής στέγασης και τον ρυθμό της, από πολεοδομικούς κανονισμούς και το κλίμα, μέχρι την ιδιοκτησία γης, τις πρώτες ύλες, τη ζήτηση και την εποχή (κτλ., κτλ. ...). Οι κακοτεχνίες είναι ένα άλλο θέμα, σοβαρό, αλλά πάλι οι σεισμοί στη χώρα μας δεν επιτρέπουν τις σοβαρές κακοτεχνίες και αβαρίες που βλέπει κανείς λ.χ. στη μαζική στέγαση στη Βρετανία (αν πιστέψω τι μου λέει ο κολλητός μου που δουλεύει σε αυτόν τον κλάδο εκεί).

Τώρα, μου φαίνεται πολύ ντετερμινιστικό να πιστεύουμε ότι οι πολυκατοικίες διαμορφώνουν το αισθητικό μας κριτήριο όσον αφορά την αρχιτεκτονική, θυμίζει την ίδια αφελή ερμηνευτική ανάγνωση όσων λέει η Σχολή της Φρανκφούρτης κατά την οποία λ.χ. το σινεμά διαμορφώνει την ηθική μας.

Επί το εμπειρικότερον: αν η πολυκατοικιοθύελλα διαμόρφωνε το γούστο μας, ο μέσος άνθρωπος που θα έχτιζε σπίτι δικό του, θα ενσωμάτωνε στοιχεία της πολυκατοικίας στο σπιτικό του. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει το εξής: αν εξαιρέσει κανείς τα φτωχά διώροφα πανελληνίως, που ελάχιστες αισθητικές αξιώσεις εγείρουν, οι μονοκατοικίες ευπορότερων που χτίζονται τα τελευταία 30-40 χρόνια ρέπουν μάλλον είτε προς το ρουστίκ-ψευδοπαραδοσιακό στυλ (ιδίως το ψευδομετσοβίτικο ή το ψευδονησιώτικο) είτε προς το βίλλα-σαλέ-χασιέντα.

@Αυγουστίνο Ζενάκο: αντεύχομαι θερμά.

@Demetris: Αλληλούια.

Γουφ είπε...

καλα........

κατ αρχην δεν ειμαι πλεον ανωνυμος διοτι κσαναβρηκα τους κωδικους μου

εν συνεχεία, μπερδευετε την πόλη σαν ΟΨΗ με την πόλη σαν ΖΩΝ ΣΩΜΑ

τελος, σας θυμίζω αυτο που ειχε καποτε γραπσει ο Πετεφρης, πως οι αρχαιολόγοι θα εκτασιάζονται μετα απο 1000 χρονια σε ανασκαφες ανακαλύπτοντας ενα κουτί κολκακλολα και κλεινω με τη μαλακια του Γκόρκι πως η αισθητική θα ειναι η θρησκεια του μέλλοντος.

όλα καλά.

Sraosha είπε...

Περισσότερο φως εδώ.